تا قبل از رنسانس کلیه معاملات مالی ١ برحسب نیاز صاحبان مشاغل در هر کشور به روش یکطرفه در دفاتر تجاری برای تلخیص ونگهداری حسابها ثبت می گردید . لوکاپاچولی ٢ در سال 1494 میلادی در فصل « خصوصیات محاسبه و ثبت» کتاب معروف خود یعنی « رساله حساب  هندسه  نسبت ها و تناسب ها» با ابداع رابطه ای که به معادله اساسی حسابداری معروف و موجب ایجاد روشی جدید وابتکاری برای ثبت و تلخیص نتایج فعالیتهای اقتصادی گردید، که هم اینک به روش دفتر داری دوطرفه یا دوبل شهرت یافته است . براساس این معادله هر معامله مالی که موجب ایجاد یا افزایش یک دارایی شود  الزاماً موجب کاهش حداقل یک دارایی دیگر  یا ایجاد و افزایش یک بدهی می گردد  و به عکس کاهش یک بدهی لزوماً باعث ایجاد یا افزایش یک بدهی دیگر  یا کاهش یک دارایی می شود  و همین امر باعث موازنه ای دائمی. بین دارایی ها با بدهی و سرمایه صاحبان مشاغل  هم در لحظه ثبت و هم در زمان طبقه بندی حسابها چه در سطح کل چه در سطح معین و چه در سطح تفصیلی می گردد . معادله اساسی ابداعی و ارائه روش ابتکاری پاچولی در فن دفترداری پس از گذشت پنج قرن نه تنها معتبر است بلکه همچنان به عنوان فونداسیون و زیر بنای حسابداری نوین محسوب و بکار گرفته می شود .

 

 

  

بعد از وقوع انقلاب صنعتی ٣ در قرن هجدهم میلادی و بروز تحولات عمده در نحوه مالکیت و شیوه فعالیت واحدهای اقتصادی و همچنین ایجاد بازارهای مالی و پولی و گسترش آن طی قرن نوزدهم میلادی محیط حسابداری نیز در پاسخ به نیازهای ناشی از این تحولات دستخوش تغییرات اساسی  در این دوره گردید . بطوریکه بعد از این دوره مفاهیم ومضامین جدیدی از جمله. عملیات و رویدادهای مالی در حسابداری مورد استفاده و بکار گرفته شد .  

سقوط بورس اوراق بهادار که منجر به بحران مالی جهانی در سال 1929 میلادی گردید . رعایت اصل بهای تمام تاریخی و به تبع آن سود حسابداری به شدت بی اعتبار گردید  اما مشکل در آن بود که سود پیشنهادی برای جایگزینی سود حسابداری از سوی اقتصاد دانان که به سود اقتصادی معروف گردید اولاً ذهنی و ثانیاً عملی و قابل اجرا نبود ، به همین لحاظ اصل اقل بهای تمام شده   و سایر اصول حسابداری و میثاقهای محدود کننده از جمله اصل تحقق درآمد  افشای حقایق ، محافظه کاری و خصوصیت صنعت پایه ریزی و وضع گردید .  علاوه بر این شکل گیری تئوری حسابداری ٤ و ارائه تعاریف جدیدی از آن که به راهنمایی و هدایت استفاده کنندگان صورتهای مالی از جنبه تجزیه و تحلیل اطلاعات مالی انجامید همگی حاصل پیامدهای بحران پنج شنبه سیاه بیست و چهارم اکتبر 1929 میلادی در متدولوژی  حسابداری بود .

 

از نظر مقایسه روش شناسی و سیر تاریخی حسابداری در ایران  باید اذعان داشت که دوره مباشرت بیش از پانصد سال از زمانیکه این دوره در اروپا منسوخ گردیده بود  نظام حسابداری در ایران به همان سیاق ادامه داشته است با این توضیح که در اواخر دوره قاجار  شخصی بنام مورگان شوشتر امریکایی به عنوان مشاور دیوان مالیه جهت تغییر و تطابق نظام مالی و حسابداری ایران با تحولات ایجاد شده جهانی منصوب که پس از گذشت ٩ماه موفق به این کار نگردید و در نهایت با ضرب و شتم عده ای  از عمال مقامات دیوانی  شبانه مجبور به ترک ایران شد . ولی پس از انقلاب مشروطه و در زمان حکومت رضا شاه، نظام حسابداری دو طرفه یا دوبل رسماً جایگزین روش سیاق گردید .

وقوع بحران مالی 1929 با وجود زیانهای اقتصادی گسترده آن در جهان علی الخصوص در ایالات متحده آمریکا از جمله کاهش ٩٠% سرمایه گذاریها و ٥٦% میزان تولید ناخالص ملی و افزایش نرخ بیکاری به میزان ٢٤% وتعطیلی بیش از نه هزار بانک  با این حال باعث تحولات عمیق و شگرفی در نظام حسابداری بوجود آورد . که از آن میان پس از شکل گیری تئوری حسابداری می توان به پیدایش علوم جدیدی از جمله حسابداری مدیریت و مدیریت مالی اشاره کرد .

 

قطعاً حسابداری به مفهوم سنتی آن در جهان پیشرفته امروز دیگر موجودیت ندارد ، امروزه حسابداری به مجموعه ای از علوم‌ ، فنون و تکنیک های بسیار پیچیده و مبتنی بر تجزیه و تحلیل اطلاعات مالی و اقتصادی اطلاق می شود  که در این میان حسابداری مدیریت به عنوان پیشرو ترین و کارآمد ترین ابزار و به مثابه یک بازوی پر ارزش برای مدیریت در جهت تصمیم گیریهای تاکتیکی و استراتژیکی در فرایند مستمر ثروت زایی یا خلق ثروت بصورت پویا و پایدار عمل می نماید .

اطلاعات حسابداری مدیریت علاوه بر آنکه ابزاری مهم در برنامه ریزیهای توسعه و ارزیابی عملکرد اهداف و برنامه هاست، بنحویکه بازخور لازم را برای اصلاح برنامه ها فراهم می آورد  به مدیران هر واحد اقتصادی نیز یاری می دهد که عناصر مهم از وظایف مدیریتی خود از جمله برنامه ریزی ، کنترل منابع و سنجش کارایی را به نحو مطلوب انجام دهند و پیشبرد هدفهای اقتصادی و رشد و توسعه پایدار را محقق سازند .

 

جان کلام و ریشه بنیادی حسابداری مدیریت در اعتقاد و الزام رعایت این اصل است نهفته و استوار گردیده که در هیچ شرایطی و به هیچ دلیلی نباید اطلاعات حسابداری برای مدیریت گمراه کننده باشد.   بنابراین اصل مفید بودن  و آگاهی بخشی  اطلاعات با استفاده از تکنیک ها و روشهای علمی از مهمترین وظایف حسابداری مدیریت است . بدون شک پیدایش حسابداری مدیریت و به کارگیری آن در مؤسسات اقتصادی یکی از تحولات بزرگ قرن بیستم بحساب می آید . حسابداری به شیوه دفتر داری با پیدایش تمدن زاده شد و در طول تاریخ و به مرور تکامل یافت، اما خوشبختانه حسابداری مدیریت مقارن بود با تکامل سیستم های اطلاعاتی و ظهور دانش های جدید چون سایبرناتیک ، الکترونیک و کامپیوتر . که همانند سوختباری فوق العاده در خدمت موتور محرکه بسیار قدرتمندی موسوم به سیستم اطلاعاتی حسابداری مدیریت برای هدایت  کنترل و استفاده از الگوریتم های عمل و الگوهای تصمیم گیری قرار گرفت .

 

 

چنانچه در نظر باشد از زاویه ای دیگر اهمیت و نقش حسابداری مدیریت را در فرایند تصمیم گیری نشان داده شود ابتدا می بایست سؤال شود که چرا اطلاعات حسابداری مهم است ؟ پاسخ این سؤال روشن است زیرا اطلاعات مالی آثار و تبعات اقتصادی دارد . حال سؤال این است که این اطلاعات که آثار وتبعات اقتصادی دارد، باید دارای چه ویژگیهایی باشد ؟ اطلاعات مالی می تواند دارای ویژگیهای متفاوت و فراوانی داشته باشد اما از میان همه آنها سه ویژگی عمده یعنی عینی بودن مربوط بودن و قابل مقایسه بودن ٥ از اهمیت خاصی برخوردارند .

نکته مهم این است که این سه ویژگی چون با هم در یک خط قرار ندارند که بتوان همه را با هم یکجا جمع کرد و هر یک در خطوط مختلف و متضادی با هم قرار دارند ، ناگزیر می بایست از هر یک در جای خود چنان استفاده کرد که حداکثر بهره مندی حاصل گردد . بنابراین در گزارشگری خارجی ( حسابداری مالی ) یعنی تهیه و ارائه صورتهای مالی ، اظهارنامه مالیاتی و نظایر آن ، ویژگی عینی بودن یعنی رعایت اصول و موازین حسابداری و الزامات قانونی اساس و پایه قرار می گیرد در صورتیکه در گزارشگری داخلی ( حسابداری مدیریت ) بدلیل آزاد بودن از قید و بندهای حاکم بر حسابداری مالی مانند استفاده از ارزش جاری به جای ارزش تاریخی در گزارشگری داخلی ، می توان حداکثر اطلاعات مربوط را برای استفاده کنندگان داخلی یا مدیریت فراهم آورد .

 

 

بکارگیری حسابداری مدیریت بمنظور افزایش کارایی ، کنترل بیشتر ، سود دهی ، نظارت بر ثمر بخشی و اثر بخشی فعالیتها و همچنین ایجاد ارزش افزوده و خاصیت بی بدلیل تغییر مسیر تصمیم گیریهای الهامی به مدار تصمیم سازیهای علمی در جهان امروز امری غیر قابل انکار و اجتناب ناپذیر است ، بطوریکه بهره برداری نکردن. از چنین سیستمی در نهایت می تواند بنگاههای اقتصادی اعم از دولتی ، نیمه دولتی ، خصوصی  وشبه خصوصی را با مشکلات عدیده از جمله. بحران مالی و مدیریتی مواجه سازد .

اصولاً عملیات دفترداری و حسابداری مالی برای برآوردن نیازهای سرمایه گذاران واظهارنامه های مالیاتی و سایر الزامات قانونی کاربرد دارد و نه برای استفاده کنندگان داخلی ، رشدسریع شرکتها از نظر اندازه ، رقابت ، پیدایش اختراعات ، پیشرفت تکنولوژی و گوناگونی محصولات و بازارها ، مدیریت شرکتها را الزاماً مجبور می نماید که از هر گونه اطلاعاتی که بتواند در تصمیم گیریها به آنها کمک کند استفاده کنند ، تکنیک ها و روشهای گوناگون و علمی حسابداری مدیریت زاده اتحاد و مهارتهای حسابداری و مهندسی است و مجموعه این اتحاد به کمک مدیریت می شتابد. تا بتواند تصمیم گیری بهتری را ممکن سازد .

سیستم های اطلاعاتی حسابداری مدیریت مستلزم شناخت ، تجزیه ، تحلیل و طراحی و ساخت منطبق با ویژگیها و مقتضیات هر واحد تولیدی وصنعتی است . دامنه عمل و تأثیرگذاری سیستم حسابداری مدیریت تقریباً تمامی فرایند تصمیم گیری از تحلیل مسأله تا انتخاب گزینه مطلوب و حتی کنترل و پی گیری تصمیمات تحقق یافته را در بر می گیرد . از این رو مدیریت در هر گام با اتکا به دستاوردهای ارزشمند حسابداری مدیریت که در مجموعه اطلاعات مدیریت نقش محوری دارد می تواند به فرایند تصمیم گیریهای عقلایی بیفزاید ،البته باید در نظر داشت همانطوریکه بیان گردید .وظیفه حسابداری مدیریت تولید اطلاعات مربوط ، دقیق ، بموقع و معتبری است که در اختیار مدیریت قرار می دهد. اما این به آن معنا نیست که مدیر الزاماً از آن استفاده نماید .

 حسابداری مدیریت از زمان پیـدایش تاهم اکنـون وظیفه تهـیه اطلاعات مفیـد و کیفی را برای تصمیم گیریهای مـدیریت به عهده داشتـه است و روشهای هزینه یابی به عنوان اساس و درون داد آن عمل می کند علاوه بر این حسابداری مدیریت سایر وظایفی را از جمله تعیین بهای کیفیت  تعیین بهای ضایعات تعیین بهای دوره های چرخشی در فرایند عملیات ، تعیین بهای نگهداری محصولات و منابع ، تعیین هزینه اشتباهات .مرتبط با تصمیم گیریهای ضعیف مرتبط با کمبود سیستم اطلاعات علمی و همچنین تعیین هزینه های اندازه گیری سیستم ها را بعهده دارد . بنابراین حسابداری مدیریت اصولاً اطلاعات را در دو بعد تولید می کند. یکی برای برنامه ریزیهای استراتژیک و دوم تهیه اطلاعات برای تحلیل سرمایه گذاریها.

رشد سریع و سرسام آور تکنولوژی  افزایش تنوع محصولات و رشد بازار رقابت وهمچنین بمنظور دستیابی به اهداف بلند مدت در بازار تولید و تکنولوژی طی دهه های اخیر موجب ابداع شاخه جدیدی از حسابداری مدیریت موسوم به حسابداری استراتژیک ٦گردید . در نگرش حسابداری استراتژیک بجای مفاهیم، کاربردها تغییر می یابند یعنی در این شرایط مبنای ظرفیت  حداکثر کارایی است ، اوقات تلف شده به صفر می رسد و گردش موجودیها نیز برمبنای صفر تغییر می یابد و هزینه های سرمایه گذاری نیز به حداقل می رسد  هر گونه تصوری از مفهوم حسابداری استراتژیک بدون توجه به ابعاد اساسی آن یعنی دانش و فن استراتژیک و فرهنگ استراتژیک  برداشتی ناقص و تلقی نادرست از آن است .

حسابداری استراتژیک مبتنی بر پیش فرض هایی است که اولاً آینده را نمی توان پیش بینی کرد ولی می توان آنرا ساخت، ثانیاً ارزش کل لزوماً حاصل جمع اجزای متشکله خود نمی باشد ثالثاً موفقیت  تنها از یک راه مشخص حاصل نمی شود بلکه راههای مختلف برای رسیدن به آن می توان خلق کرد. رابعاً سازمانها نیز ماننده افراد همواره تحت تأثیر دو نیرو قرار دارند از یک طرف گرایش به حفظ تعادل و تمایل به سازش و حفظ شرایط موجود دارند و از طرفی فشارهای محیط درونی یا بیرونی به تدریج قدرت انعطاف پذیری در روند تغییرات قرار گرفته و محدوده انطباق تعاملی کمتر می شود . خامساً حسابداری استراتژیک ضمن آنکه معتقد به جداسازی تفکر از عمل و اندیشه از اجرا نیست سعی می نماید درجه هوشیاری ، انعطاف پذیری و قابلیت انطباق سازمان را از قبل برای مقابله با هر گونه تغییرات در آینده افزایش دهد . به عبارت دیگر حسابداری استراتژیک بمثابه ابزاری است که سازمان از آن سود می جوید تا درجه و قابلیت واکنش مناسب و به موقع در قبال تغییرات شرایط محیطی را نشان دهد . و سرانجام آنکه حسابداری استراتژیک ضمن آنکه از سیستم ارتباطی باز پیروی می کند از مرز رعایت اصل حاکم براوضاع کنونی حسابداری  یعنی تداوم فعالیت برای حفظ بقا گذشته و معتقد به تداوم فعالیت برای حفظ برتری است .

حسابداری استراتژیک اگرچه در حال حاضر مربوط به کشورهای پیشرفته صنعتی است ٧و فعلاً به کار کشورهای در حال گذارنمی آید  با اینحال چون حسابداری استراتژیک بر این واقعیت بنا شده که شرایط محیطی سازمانها ثابت نیست و آینده نیز لزوماً ادامه گذشته و حال نخواهد بود ، لذا چون پیش فرض بی ثباتی شرایط محیـطی منحصر به جوامع پیشرفته نیست. بنابراین شرکتهایی هر چند اندک در حال حاضر سیستم حسابداری مدیریت را در سازمان خود مستقر و از مزایای آن نیز بهره مند گردیده اند می توانند بی اعتبار بودن این مفهوم را که حسابداری استراتژیک در حال حاضر مختص کشورهای پیشرفته صنعتی است ثابت نمایند . به عبارت دیگر بهره گیری از جدید ترین ابزار مدیریت در کسب اطلاعات با ارزش، یعنی استقرار حسابداری استراتژیک در شرکتها اعم از کشورهای پیشرفته یا در حال گذار مستلزم فراهم بودن زیر ساخت آن یعنی حسابداری مدیریت ومدیریت مالی علمی و نه ترئینی در این مؤسسات است .

همانطوریکه ریاضیات زبان علم فیزیک است ، دانش ریاضیات مالی نیز برای اقتصاد به منزله علائم و نشانه های مکتوب است و چون وظیفه مدیریت مالی در حقیقت حداکثر کسب سود حقیقی و ملموس است و نه سود ساختاری و ظاهری بنابراین از یک طرف شاخه ای از علم اقتصاد محسوب شده و از سوی دیگر مشرف بر عملیات حسابداری است ، که با تهیه برنامه ای اندیشیده و کارساز به سان مشعلی راه مدیران و هدایت کنندگان امور اقتصادی هر سازمان، اعم ازدولتی، نیمه دولتی، خصوصی وشبه خصوصی را روشن کند .

با وجود آنکه سابقه ظهور و پیدایش علم مدیریت مالی٨  را پس از وقوع بحران مالی 1929 دانسته اند  اما دامنه وسعت و گسترش آن طی چند دهه اخیر ابعاد شگفت آوری در روشهای علمی  فرایندکسب سود ٩ پدید آورده است . به همین خاطر در جوامع و سازمانهای پیشرفته و مترقی، اطلاعات حسابداری و مالی مقام والایی را در اقتصاد و برنامه ریزی ها ایفا می کند .

با توجه به مطالب فوق، می توان مراحل متدولوژی حسابداری را از ابتدا تاکنون بصورت هرمی به صورت  نمودارزیر ساخت :

در حال حاضر در معماری و طراحی سیستم های مالی اعم از دستی یا مکانیزه از نمودار هرمی فوق استفاده می گردد بنحویکه معادله بخشی که قاعده هرم را شکل می دهد وظیفه ثبت و طبقه بندی معاملات ، عملیات و رویدادهای مالی را برمبنای معادله اساسی حسابداری و رعایت استانداردها و قوانین حاکم بر هر مؤسسه بعهده دارد در واقع در حکم مخزن یا پایگاه اطلاعاتی Data Base هر سیستم مالی است .

در قسمت میانی هرم که در واقع وظیفه دریافت داده های خام از مخزن اطلاعاتی و تبدیل آنها به مفاهیم کیفی را بعهده دارند در واقع در حکم پردازشگر سیستم تلقی می گردند . بخش حسابداری مالی وظیفه پردازش اطلاعات برون سازمان و بخش حسابداری مدیریت پردازش اطلاعات درون سازمانی را بعهده دارد . از نظر تخصصی نیز می توان عملیات دفتر داری را در حوزه فن ، حسابداری مالی را در حوزه تکنیک ، حسابداری مدیریت را در حوزه علوم مهندسی تقسیم بندی نمود و مدیریت مالی را نیز شاخه ای از علم اقتصاد به شمار آورد . آنچه که در این فرایند مهم بوده و همواره می بایست مورد توجه قرار گیرد این است که اگر حتی عملیات پردازش و تجزیه و تحلیل در قسمتهای میانی و فوقانی بصورت تکنیکی ، علمی و مهندسی انجام پذیرد ولی عملیات در قاعده هرم که بصورت فنی انجام می پذیرد ، درست نباشد ، اطلاعات تولید شده فاقد خصوصیت اعتبار دهی و اطمینان بخشی بوده و در نهایت به اخذ تصمیمات نامطلوب و زیانبار منجر خواهد شد . براساس نتایج بدست آمده از تحقیقات انجام شده در ایران متأسفانه تاکنون آنطور که سزاوار است حسابداری مدیریت و کاربرد واقعی مدیریت مالی از سوی مدیران بخش صنعت اعم از دولتی ، نیمه دولتی و خصوصی ناشناخته مانده و نقش حیاتی اطلاعات مالی و حسابداری در فرایند توسعه و پیشرفت اقتصادی و همچنین کاهش مشکلات پیش روی جدی تلقی نشده است . و از سوی دیگر همین عامل باعث گردیده که مدیران بنگاههای اقتصادی کشور از عملکرد واقعی دستگاههای تحت نظارت ، بی اطلاع مانده و قادر به سنجش کارایی حقیقی و کنترل مطلوب مدیران یا واحدهای تحت مدیریت خود نباشند .

برخی از نتایج بدست آمده از توزیع یکصد پرسش نامه بین واحدهای اقتصادی کوچک ، متوسط و بزرگ که بطور تصادفی از بین شرکتهای دولتی ، نیمه دولتی وخصوصی انتخاب شده در ارتباط با موضوع پایان نامه یکی از دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد حسابداری به شرح زیر است :

 (*) سهم مدیران مالی بنگاههای بزرگ اقتصادی در بخش دولتی و نیمه دولتی که به پرسش نامه ها پاسخ نداده اند ٨١% بوده است .

 

 (*) سهم بنگاههای بزرگ اقتصادی در بخش دولتی و نیمه دولتی که حاضر به ارائه توضیحات نشده اند ٦٦% بوده است .

 

 (*) سهم مدیران بنگاههای کوچک و متوسط بخش خصوصی که در تصمیم گیریهای خود از اطلاعات حسابداری مدیریت استفاده می کنند ٧٥% بوده است .

 

مشکل استقرار و استفاده بهینه از سیستم های اطلاعاتی علی الخصوص مدیریت مالی و حسابداری مدیریت جهت اخذ تصمیمات صحیح ، مناسب و بموقع در ایران با وجود آنکه تا حدود زیادی جنبه سیاسی داشته و مرتبط به بافت اقتصادی کشور است و تا زمانیکه زیر ساخت های کلان تغییر و یا ساخته نشود امید چندانی برای شکوفایی وبهره گیری از این ابزار در فرایند تصمیم گیریها وجود ندارد و چه بسا مدیران مالی متخصص نتوانند آن طور که از آنان انتظار می رود عمل کنند . با اینحال این مانع از این نمی شود که مدیران ایرانی آینده نگر علی الخصوص مدیران بخش خصوصی نتوانند واحدهای تحت نظارت و مدیریت خود را با آخرین دستاوردها و پیشرفت های علمی منطبق ساخته و آگاهانه و هماهنگ با تحولات جهانی در مسیر توسعه قرار گرفته تا برای حفظ برتری و نه تداوم بقا فعالیت کنند .

.

.

نماهنگها:

.

 

 

.

 

.

.

 

 

.

پانویسها:

١- معاملات مالی از دیدگاه حسابداری به هر گونه معامله انجام شده ناشی از توافقات و قراردادهای مربوط به مبادله کالا ، محصول و خدمات ، پولی و غیرپولی اطلاق می گرددعملیات مالی از دیدگاه حسابداری به هر گونه عملیات ناشی از گردش موجودیهای جنسی در پروسه تولید اطلاق می گردد رویدادهای مالی نیز از دیدگاه حسابداری به هر گونه وقایعی اطلاق می شود که به مرور و در طی یک دوره مالی محقق می گردد .

 

٢- لوکاپاچولی (Luca Pacioli) ریاضیدان ، ادیب ، فیلسوف و کشیش ایتالیایی ، معتقد بود که ریاضیات ، معماری و هنر از سوی خداوند بر آدمیان الهام می شود و دستیبابی به محتوای این دانش ها و توانایی ها تنها با درک عظمت الهی امکانپذیر است . بعدها گوته شاعر نامدار آلمانی در تبیین نقش ینیانگذاران و حامیان رنسانس بیان داشت ، ابداع معادله پاچولی و تأثیراتی که بر روش ثبت معاملات مالی بر جای گذاشت ، ارزشمندترین الهامی است که خداوند تاکنون برای ایجاد سازوکار در پیشرفت امور اقتصادی به بشر اعطا نموده است پاچولی با تسلطی که بر زمینه های علمی گوناگون داشت توانست با استفاده از ریاضیات مهندسی ، و سایر علوم تجربی و انسانی فعالیتهای اقتصادی ، هنری و مذهبی را که تا آن زمان جدا از هم مطالعه و بررسی می شدند بهم مرتبط و متصل نماید . پاچولی علاوه بر تشریح جزئیات سیستم ثبت دوطرفه دفترداری و کاربرد آن که در واقع نخستین گام در استاندارد عملیات حسابداری محسوب می گردد با ارائه یازده اثر مهم دیگر در رشته های جبر ، هندسه ، ریاضی ، آمار ، تاکتیک های نظامی ، تئوری بازیها ، آرایش رزمی ، مربع های جادویی بر پیشرفت های تکنولوژی بعد از رنسانس تأثیر گذار باشد . ضمن آنکه پاچولی به همراه دوست و همفکر خود لئوناردو داوینچی طرح عظیم شیوه کد گذاری در زمینه ثبت معاملات مالی را برای درک آثار آن بر وضعیت مالی تاجران و بازرگانان را امکانپذیر و علمی سازد . بنظر می رسد وی از این موضوع که تجار و بازرگانان بدون سیستمی که اطلاعات مورد نیاز ناشی از معاملات مالی آنها را فراهم نکند دیر یا زود قادر به ادامه فعالیت نخواهد بود ، کاملاً آگاهی داشته است . شیوه کدگذاری پاچولی قرنها بعد موجب تکوین بنیانهای اطلاعاتی حسابداری سرمایه گذاریها را فراهم آورد.

 

٣- انقلاب صنعتی از این جهت نقطه عطفی در حسابداری محسوب می شود چون در این دوران اولاً به دلیل بینش متفاوت و نگرش دوگانه در فرایند کسب سود ، مالکیت از مدیریت وسود از سرمایه تفکیک گردید و به همین جهت شکل گیری اصول تفکیک شخصیت جداگانه ، تداوم فعالیت و فرض دوره مالی در حسابداری انجام شد و ثانیاً با پیدایش مفهوم حسابداری صنعتی از یک طرف و ایجاد بانکها و برقراری نظم مالیاتی و اجباری شدن عملیات حسابرسی و به تبع آن ارتقا ارزش گزارشگری خارجی اطلاعات مالی از سوی دیگر موجب ایجاد ، اصول ثبات رویه ، یکنواختی ، فرض واحد پولی یکسان و در نهایت اصل بنیادی بهای تمام شده تاریخی در حسابداری گردید . چارچوب معادله اساسی حسابداری و روش ثبت دوطرفه ابداعی پاچولی تاکنون همچنان پابرجا مانده است.

 

٤- تئوری حسابداری در واقع  روش  شناخت حقایق یا تراکم سیستماتیک اطلاعات برای ایجاد تئوری یا تشریح کلی و کشف روابط علت و معلول وقایع است . لذا تئوری حسابداری را می توان مجموعه ای از دلایل منطقی در قالب مفاهیم ، فرضیات و اصول کلی و مرتبط بهم دانست که به عنوان مرجع عمومی برای ارزیابی روشهای حسابداری و راهنمایی، توسعه ، تکمیل و ارائه روشهای جدید مورد استفاده واقع می شود ،وبرمبنای آن حسابداری به عنوان یک سیستم اطلاعاتی شناسایی می گردد ،دراین صورت حسابداری اولاً  یک کانال رسمی از فعالیتهای اقتصادی میگردد ثانیاً همواره این امکان وجود دارد که در فرایند حسابداری ، شناسایی یا اندازه گیری اطلاعات به سلیقه یا تمایل حسابدار وابسته شود ثالثاً هم رفتار تهیه کننده که چه نوع اطلاعاتی را انتخاب و در چه قالبی گزارش نماید و هم رفتار گیرنده ، یعنی عکس العمل هر دو مقابل اطلاعات دریافت شده بر هم مؤثر است .

 

٥- در فرهنگ مدیریت ، اطلاعات در صورتی مفید است که بطور بالقوه و بصورت علمی قابلیت ایجاد تغییر یا تأیید تصمیمات قبلی را داشته باشد .ونیز اصل آگاهی بخشی آن است که ماهیت سیستم حسابداری مدیریت باید به گونه ای باشد که اطلاعات لازم و کافی مورد نیاز مراحل تصمیم گیری را به روش علمی تأمین کند .ویژگی عینی بودن دلالت بر آن دارد که اطلاعات مالی باید به گونه ای اطمینان بخش ، قابل اتکا به شواهد عینی باشد ، رعایت استانداردهای پذیرفته شده حسابداری علی الخصوص اصل بهای تمام شده تاریخی مهمترین عامل اثبات در فرایند گزارشگری خارجی اطلاعات مالی شناخته شده است .ویژگی مربوط بودن دلالت بر آن دارد که اطلاعاتی مربوط تلقی می شود که بر تصمیمات اقتصادی استفاده کنندگان در ارزیابی رویدادهای گذشته ، حال یا آینده و همینطور تأیید یا تصحیح ارزیابیهای گذشته آنها مؤثر واقع شود . رعایت استانداردهای پذیرفته شده حسابداری علی الخصوص اصل بهای تمام شده تاریخی مهمترین عامل در کاهش سطح مطلوبیت ویژگی مربوط بودن شناخته شده است .ویژگی قابل مقایسه بودن دلالت بر آن دارد که اطلاعات مالی بتواند برای ارزیابی و مقایسه روند تغییرات در وضعیت مالی ، عملکرد مالی و انعطاف پذیری مالی شرایط مناسبی را فراهم آورد .

 

٦- حسابداری استراتژیک نه تنها مجموعه ای است از دستورالعملهای علمی قدم به قدم به ابزارهای تحلیلی برای فهم و درک نقاط قوت و ضعف سازمان بمنظور تهیه برناه های استراتژیک و اجرای آنها بلکه یک مفهوم و یک بینشی است مبتنی بر فهم درستی از شرایط محیط و درک ضرورت هماهنگ سازی لحظه به لحظه افراد و منابع سازمان با تحولات و تغییرات محیط .در حسابداری استراتژیک مهم آن نیست که چه کسی موجب اشتباه یا حتی تخلف شده بلکه مهم آن است که علت اشتباه چه بوده است . زیرا اولاً از یک طرف اشتباه جزو لاینفک نوآوری است ثانیاً آنچه را که درست تشخیص داده می شود باید انجام داد اگر اشتباه باشد در مقابل ارزش درس آموختن از اشتباه مهم نیست فقط نباید اشتباه را توجیه و با تکرار اشتباهات بزرگتر آنرا ادامه داد .حسابداری استراتژیک به منظور مقابله با تهدیدات پیش روی در مواجهه با تغییرات محیطی و استفاده از فرصت های احتمالی لزوماً دارای نگرشی بلند مدت است ضمن آنکه کانون حسابداری استراتژیک هم به عوامل بیرونی و هم به عوامل درونی معطوف می گردد .

 

٧- کاربرد حسابداری صنعتی در کشورهای پیشرفته متعلق به قرن هجده و نوزده میلادی است ، در صورتیکه در حال حاضر کشورهای در حال گذار هنوز موفق نشده اند ، حسابداری صنعتی و کاربرد آن در مدیریت را در سازمانهای خود عملیاتی نمایند . بنحویکه از نظر سیر تاریخی و روند رشد آن از مرحله ثبت تاریخی نگذشته اند . البته این قضاوت جنبه عمومی داشته زیرا مؤسسات شاخصی در این کشورها بودهاند که خود را بلافاصله با تغییرات ایجاد شده متحول کرده اند در این میان می توان به شرکت سهامی اسلامیه اصفهان در اواخر سلسه قاجار اشاره کرد که به لحاظ ارتباطی که با شرکتهای اروپایی داشت ، معاملات مالی خود را علاوه بر روش سیاق به روش دوبل نیز ثبت ونگهداری می نمود . و این در شرایطی است که بطور معمول دفاتر مؤسسات تجاری و بازرگانی در ایران تا اوایل دوره پهلوی به روش سیاق ثبت و نگهداری می شد .

 

٨- این برداشت ممکن است نادرست باشد زیرا از بررسی شواهد ،مستندات و  سوابق تاریخی در ایران مخصوصاً رسالۀ  ارزشمند تذکرۀ الملوک تأ لیف میرزا سمیعاونیزآثار ابن مقفع اقتصادان شهیر ایرانی در دوران تسلط مغولان تعاریفی که از مباشر و مشرف ارائه گردیده به سادگی می توان دامنه وظایف مدیریت مالی را با معنی و مفهومی که این بزرگان از مشرف نشان داده اند منطبق نمود .

 

٩- در فرایند کسب سود ، برخلاف حسابداری مالی که تابع قوانین و استانداردهای خاص خود است ، در علم مدیریت مالی اعمال هر گونه راهکار و یا اعمال سیاستی قابل چشم پوشی نیست مشروط به آنکه بروش علمی ریسک و بازده آن مورد شناسایی و ارزیابی قرار گیرد ، بطور مثال از دیدگاه حسابداری تقسیم سود در دوره زیان دهی اصولاً قابل درک نیست در صورتیکه مدیریت مالی می تواند بروش علمی ثابت نماید که اعمال سیاست تقسیم سود در شرکتهای زیان ده در شرایطی می تواند تابعی از مطلوبیت قرار گیرد . برخی از مفاهیم و روابط مبحث ریسک و بازده که مختص حوزه مدیریت مالی و نه حسابداری است به شرح زیر می توان به آن اشاره کرد :

- ریسک (Risk) یا مخاطره در واقع احتمال انحراف ارزش یک متغیر به ارزش مورد انتظار است که برحسب مورد از روابط بدست خواهد آمد :

(EJ= å1 ( Fi)(Pi) و= å (EJ-Fi)2(Pi) 6J2 و یا VJ = (6J) ¸ (EJ

 

- ریسک تجاری (Business Risk) که در واقع آن بخش از کل ریسک شرکت است که ناشی از ترکیب داراییها و تصمیمات عملیاتی است که غالباً برحسب احتمال درجه ضعف فعالیتهای عملیاتی شرکت با آن بیان می شود . با وجود آنکه روابط متفاوتی در محاسبه ریسک تجاری وجود دارد اما متداول ترین شیوه آن تعیین درجه اهرم عملیاتی است که از رابطه زیر قابل محاسبه است:

OL=T(P-V)/(TP-V)-F

 

- ریسک مالی (Financial Risk) که در واقع آن بخش از ریسک کل شرکت است که به ساختار سرمایه و تصمیماتی که در این باره گرفته می شود مربوط است . با وجود آنکه روابط متفاوتی در محاسبه ریسک مالی وجود دارد اما متداولترین شیوه آن تعیین درجه اهرمهایی است که از رابطه زیر قابل محاسبه است:

[( FL=Y/[(Y-I)-(E/I-T

 

- ریسک سیاسی (Political Risk) در واقع احتمالی است که براساس یک حادثه سیاسی بر شرکت آثار معکوس می گذارد .

 

ریسک سیستماتیک یا ضریب بتا (Beta Coefficient) که در واقع عبارتند از مجموع ریسکهای سیستماتیک تجاری و مالی هر سهم شرکت که متداول ترین شیوه تعیین آن در سه گام یا مرحله به ترتیب و از روابط بدست می آید تا بتوانیم به کمک رابطه اخیر ضرایب بتا را تجزیه ، تحلیل و تفسیر نمائیم :

6iy = [å (HPYit – Hpyi) (Hpyit-Hpyt)] / N & r= ( PT+1 – PT+D) / (Pt)

62= [ (HPYT-Hpyi)2] / N

[( bi = [ Cov (i , m ) / V(m

 

- کوواریانس (Covariance) یکی از شاخصهای مهم آماری در مدیریت مالی است که به وسیله آن حرکت پا به پای دو معتبر از رابطه زیربدست خواهدآمد:

62P=X21 621 + X22 622 + X33 623 + 2X1X2612+2X1X3613+2X2

- منحنی ریسک و بازده (Current and Risk Curve) که در واقع معیاری برای تعیین درجه تغییر پذیری ریسک سیستماتیک هر سهم نسبت به تغییرات ریسک سیستماتیک کل سهام را نشان می دهد که منحنی آن از رابطه زیر برای هر شرکت قابل پذیرش در بورس قابل محاسبه ، ترسیم و تجزیه و تحلیل می باشد :

Ri = Rf+(Rm-Rf) bi